Chỉ mong có bộ đội biên phòng vào thì trẻ con ở Nậm Ô mới nhận được những món quà nhỏ.

Vùng đất mà Bộ đội Biên phòng Lai Châu vẫn gọi là "một người 3 bằng lái", không điện, không đường, không trạm, không chợ, không giao lưu kinh tế nằm biệt lập ở xã biên giới Nậm Ban (huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu) đang tìm kiếm phương cách hồi sinh.

Xã Nậm Ban nằm cách quốc lộ 12 (đường từ Lai Châu sang Điện Biên) chỉ 16km đường núi. Nhưng trong ký ức của những chiến sỹ biên phòng đang cắm bản nơi đây, thì Nậm Ban cách đây vài năm là vùng đất hoàn toàn cách biệt với thế giới bên ngoài, chỉ có đường đi núi như những sợi chỉ nhỏ của người dân bản địa ven sườn núi tìm ra.

Đại uý Lã Hồng Vương, 1 trong số 11 cán bộ, chiến sỹ thuộc đội cơ sở cắm bản của Đồn biên phòng 303 - Bộ đội Biên phòng Lai Châu đang ở Nậm Ban kể rằng năm 1989, khi lần đầu tiên anh có mặt ở Nậm Ban, phải vác ba lô đi bộ len lỏi ven vách núi mất 2 ngày mới tới nơi.

Trái: "Đôi bạn cùng tiến" về nhà. Thằng say ít cõng thằng đã xỉn hẳn. Ảnh chụp lúc 3h chiều 2/3/2008 tại bản Nậm Ô. Phải: Vợ chồng Lý A Hùng, khi Hùng đang xỉn lúc giữa trưa nắng ngày 2/3. Vợ đang cố dìu chồng vào căn lều trị giá 35 ngàn đồng để nghỉ ngơi.

Đại uý Vương kể rằng, anh em chiến sỹ vẫn đùa nhau: Đã chạy được xe vào tới Nậm Ban, thì mỗi người đương nhiên có đủ 3 bằng: Bằng lái xe máy. Bằng lái (xe) vượt suối và bằng lái (xe) đường không, bởi nếu một phút mất tập trung là đương nhiên nhào xuống vực.

1. Cuộc sống của người Mảng ở Nậm Ban đang mong chờ những cú hích mạnh từ các cấp để có thể kéo gần hơn với thế giới bên ngoài. 2. Đường vào trung tâm xã Nậm Ban chỉ thấy người già và trẻ con. Còn thanh niên (lực lượng lao động chủ yếu của một tộc dân) thì rất ít. Trung uý Hồ Mạnh Long (Đội phó đội cắm bản đồn 303 ở Nậm Ban) cho hay các anh đã tìm và đếm khắp bản Nậm Ô chỉ được 5-6 người, suốt ngày say rượu. 3. Gia đình Lý A Quân ở Nậm Ô lúc đầu giờ sáng ngày 2/3. Quân nói với phóng viên rằng anh ta không nhớ mình có mấy đứa con, chỉ ước chừng 5-7 đứa! 4. Trẻ con người dân tộc Mảng ở Nậm Ban lớn lên như củ khoai, củ sắn.

Nậm Ban có 11 bản, gồm các tộc dân: Mảng, Hà Nhì, H’mông sinh sống, vẫn được người dân ở Pa Tần xác nhận là xã nghèo nhất của huyện Sìn Hồ. Còn huyện Sìn Hồ ở Lai Châu thì khó khăn không thua kém Mường Tè.

Đây là đường vào UBND xã Nậm Ban.

Đường vào Nậm Ban hôm nay xe máy men theo bờ vực, nhiều nơi chỉ vẻn vẹn rộng 40cm, sạt lở liên miên. Vào mùa mưa, từ bản Nậm Nó 2 vào tới bản Nậm Ô (trung tâm xã) và lên các bản vùng cao hoàn toàn bị cô lập, do suối dâng ngập đường.

Người dân ở Nậm Ban đến hôm nay vẫn sống hoàn toàn dựa vào nền kinh tế tự cấp, tự túc, giáp hạt đói liên miên. Toàn xã sống dựa vào lương thực trợ cấp của nhà nước. 11 bản với 2.595 nhân khẩu sinh sống giữa khu vực biên giới, không điện, trạm xá xã đã hư hỏng hoàn toàn, đường vào xã mùa mưa tới có cũng như không.

Trái: Hai chị em ở bản Nậm Nó 1. Phải: Trẻ em ở Nậm Ban đang mong chờ một cuộc sống khác hơn trong tương lai. Ảnh chụp tại bản Nậm Nó 1 chiều 1/3/2008

Hơn vậy, toàn xã không có chợ để giao thương, mua bán. Tất cả lương thực, thực phẩm phải mang từ xã Pa Tần (cách Nậm Ban 35km) vào.

Đặc biệt, đồng bào dân tộc Mảng ở Nậm Ban đang đứng trước nguy cơ bị diệt vong cao do tình trạng nghiện rượu và lười lao động. Năm 2004, người Mảng ở Nậm Ban có 856 người, đến năm 2008 thống kê toàn xã chỉ mới lên tới con số hơn 900 người.

Trẻ em ở bản Nậm Nó 1 tập trung xem ti vi cả ngày. Còn cha, mẹ thì tập trung uống rượu cả ngày lẫn đêm, ngày này qua ngày khác và chờ gạo của Nhà nước cứu đói. Tháng 8/2007, khi đưa đợt gạo cứu đói vào Nậm Ban, anh em biên phòng phải lập chốt canh gác để phòng việc dân bán gạo lấy tiền uống rượu.

Chủ tịch xã Nậm Ban Lý A Nhè thừa nhận: "Điều quan trọng nhất là dân không chịu khó".

Đồng bào Mảng ở Nậm Ban có thể uống rượu từ ngày này qua ngày khác, đêm uống từ nhà này sang nhà kia. Nhà Lý A Quân ở Nậm Ô gồm 2 vợ chồng, bữa cơm chiều chỉ gồm 1 nồi cơm độn sắn, một nồi rau luộc và 1 bát nước rau. Thậm chí Quân khi được hỏi cũng không nhớ rõ là mình có mấy đứa con, chỉ đoán là 5-7 đứa. Nhà Lý A Hùng cũng ở Nậm Ô chỉ là một gian lều mua lại với giá 35 ngàn đồng. Hùng có 4 con, thêm 2 vợ chồng là 6 miệng ăn, nhưng suốt ngày chồng lay lắt say rượu. Trong khi đó, Hùng vẫn tham gia làm y tá xã.

1. Gạo là thứ hiếm hoi ở Nậm Ban vào ngày giáp hạt. Bình thường thì cơm độn ngô hoặc sắn. 2. Cán bộ biên phòng khi tới thăm nhà dân thì luôn nhức đầu vì chưa tìm ra phương cách khắc phục nạn "chén chú chén anh" suốt ngày cho tới đêm. "Tiệc rượu" này mới kéo dài từ lúc 8h sáng ngày 2/3, còn khi Đại uý Lã Hồng Vương tới thăm thì là lúc xế chiều. 3. Kẹo bánh là thứ "xa xỉ phẩm" với trẻ em ở Nậm Ô. Anh Hơ, một người dân bản Nậm Ô kể với phóng viên rằng con anh mới vừa 2 tuổi nhưng bữa com không cho nó vài chén rượu nhạt là nó lăn ra khóc, không chịu ăn. 4. "Căn hộ" trị giá 35 ngàn đồng của "cán bộ" y tá xã Lý A Hùng.

Tháng 8/2007, trước tình hình đó, Đảng uỷ Biên phòng tỉnh Lai Châu phối hợp với Huyện uỷ Sìn Hồ quyết định thành lập Tổ công tác củng cố chính trị cơ sở xã Nậm Ban, quyết tâm vực dậy cuộc sống của người dân vùng xã biên giới này. Trước bộn bề khó khăn, một tổ công tác biên phòng được cắt cử cắm chốt, lập trạm ngay tại trung tâm xã.

Đây là hình ảnh lúc 6h30’ sáng 3/3/2008, trước khi chúng tôi rời Nậm Ban về lại Pa Tần. Thanh niên này đang ngật ngưỡng xách thêm một chai rượu vừa mua trở về nhà mình, tiếp tục "độ nhậu". Dáng đi ngật ngưỡng khi rừng núi đang mờ sương. Chắc ngày hôm nay lại là một ngày giống ngày hôm trước: Say và ngủ.

Đại uý Phạm Minh Hải (Tổ trưởng Tổ công tác, kiêm Phó Bí thư Đảng uỷ xã) cho hay: "Toàn xã hiện có 72,12% số hộ đói nghèo. Nguy cơ diệt vong của đồng bào dân tộc Mảng là rất cao, do tập quán uống rượu suốt ngày đêm và bệnh lười lao động, quen sống ỷ lại vào trợ cấp của Nhà nước. Chúng tôi cũng đang tìm kiếm phương cách để giúp bà con thoát đói, xoá nghèo".

Cách quốc lộ 12 chỉ 16km, nằm biệt lập giữa vùng rừng núi điệp trùng, cán bộ biên phòng Lai Châu đang nỗ lực cùng chính quyền xã Nậm Ban tìm kiếm phương cách xoá đói cho đồng bào các dân tộc nơi đây. Nhưng muốn kéo gần Nậm Ban với bên ngoài, cần những cú hích quyết liệt hơn từ cấp cao nhất.

Những hình ảnh này được phóng viên TS ghi lại ở Nậm Ban, từ ngày 1 - 3/3/2008.